Misschien hoorde je je kind een keer het woord Winti zeggen, of kwam het voorbij in een verhaal of lied. Winti is een oude Afro-Surinaamse levensbeschouwing die draait om de natuur, de voorouders en verbondenheid. Het is rijk, mooi en soms een beetje ingewikkeld om uit te leggen. In dit artikel doen we het stap voor stap, met tips om er met kinderen over te praten en een boek dat er prachtig bij past.
Wat is Winti?
Winti is een spirituele traditie die is ontstaan in Suriname. Het woord "winti" betekent in het dagelijks spraakgebruik "wind". Dat past mooi, want in Winti geloven mensen dat er onzichtbare krachten zijn die, net als de wind, overal aanwezig zijn en die je wel kunt voelen maar niet kunt zien.
Winti gaat over drie dingen tegelijk. Ten eerste het geloof in een schepper, Anana, die alles heeft gemaakt: de aarde, de planten, de dieren en de mensen. Ten tweede het geloof in de winti zelf, natuurgeesten die met de verschillende delen van de natuur verbonden zijn. En ten derde de eerbied voor de voorouders, die kabra worden genoemd en die je nog steeds kunnen bijstaan, bijvoorbeeld in dromen.
De natuur staat centraal. De geesten horen bij de lucht, de aarde, het water en het bos. Zo is Winti eigenlijk een manier om je verbonden te voelen met alles om je heen: met de natuur, met je familie en met de mensen die er voor jou waren.
Waar komt Winti vandaan?
Winti ontstond in een zware tijd. Tijdens de slavernij werden mensen uit verschillende delen van West-Afrika naar Suriname gebracht. Zij namen hun eigen geloven en gebruiken mee. Doordat al die tradities samenkwamen en zich vermengden, groeide er iets nieuws: Winti.
Lange tijd mochten mensen hun geloof niet openlijk beleven. Winti werd zelfs verboden. Daardoor werd er thuis vaak niet of nauwelijks over gesproken, en dreigde veel kennis verloren te gaan. Gelukkig is dat aan het veranderen. Steeds meer mensen ontdekken Winti opnieuw als een waardevol deel van hun geschiedenis en identiteit. Precies daarom is het mooi om er ook met kinderen over te praten: het is erfgoed dat weer zichtbaar mag zijn.
Winti uitleggen aan je kind: waar begin je?
Winti heeft veel bijzondere woorden en begrippen, dus houd het simpel en concreet. Kies wat past bij de leeftijd van je kind.
Voor jonge kinderen, ongeveer 4 tot 7 jaar, kun je Winti uitleggen als een manier van kijken naar de wereld waarin de natuur heel belangrijk is. In Winti horen bij het water, het bos, de aarde en de lucht bijzondere krachten. Mensen zijn er dankbaar voor en zorgen er goed voor. Je kunt samen naar buiten gaan en bedenken wat jullie mooi vinden aan een boom, een rivier of de wind.
Voor oudere kinderen, ongeveer 8 tot 11 jaar, kun je meer vertellen over de drie kernen: de schepper Anana, de natuurgeesten en de voorouders. Je kunt ook uitleggen dat Winti lange tijd verboden was en dat mensen nu trots opnieuw ontdekken wat het voor hun familie betekent. Zo koppel je een spirituele traditie aan een echt stuk geschiedenis over cultuur en identiteit.
Belangrijk voor elke leeftijd: benader Winti met respect, als een levende cultuur en niet als iets spannends of griezeligs. Het is voor veel mensen een serieus en dierbaar deel van wie ze zijn.
Waarom Winti bij kinderen van nu hoort
Nederland is een land met veel verschillende culturen, en het Afro-Surinaamse erfgoed hoort daar helemaal bij. Door kinderen kennis te laten maken met Winti, geef je hun een rijker beeld van de wereld. Kinderen met Surinaamse wortels kunnen zich herkennen en trots voelen, en andere kinderen leren iets nieuws waardoor ze met meer nieuwsgierigheid en respect naar elkaar kijken. Zo wordt een oud woord als "winti" een venster op een hele cultuur.
Samen lezen: Watramama
Een verhaal waarin de wereld van Winti op een zachte, natuurlijke manier meeklinkt, is Watramama van Zarissa Windzak, met illustraties van Rossel Chaslie.
De titel verwijst naar een watergeest. In de wereld van Winti horen bij het water bijzondere krachten, en Watramama, de watergodin, is daar een prachtig voorbeeld van. In het verhaal is Sifra een sterk meisje dat elke ochtend gaat zwemmen in de kreek langs haar dorp. Als haar gemeenschap in de problemen komt, zoekt ze hulp bij Watramama. Het is een verhaal vol zintuiglijke details die rechtstreeks uit de herinneringen van de schrijfster komen: de geur van regen in het bos, het ritme van het water, de koelte van een boom op een snikhete dag.
Zo maakt je kind kennis met dit erfgoed niet via een lesboek, maar via een spannend en warm verhaal over een dapper meisje en de kracht van water. Voor wie daarna meer wil weten, bestaan er ook mooie boeken speciaal over Winti, zoals het werk van Henna Goudzand Nahar, dat de schrijfster zelf als inspiratie noemde.
Samen lezen? Bekijk Watramama in onze webshop.
Veelgestelde vragen over Winti
Wat betekent het woord winti? In het dagelijks spraakgebruik betekent winti "wind". Het verwijst naar onzichtbare krachten die overal aanwezig zijn.
Is Winti een religie? Je kunt het zien als een spirituele levensbeschouwing met een geloof in een schepper, in natuurgeesten en in de voorouders.
Wie is Anana? Anana is in Winti de schepper van alles: de aarde, de planten, de dieren en de mensen.
Wat zijn kabra? Kabra zijn de voorouders. In Winti gelooft men dat zij je nog steeds kunnen bijstaan, bijvoorbeeld in dromen.
Waarom werd er lang niet over Winti gesproken? Tijdens en na de slavernij was Winti verboden. Daardoor werd er thuis vaak over gezwegen. Nu wordt het weer als waardevol erfgoed omarmd.